آيا ماه رمضان هميشه سى روز است ؟ ! يكى از نظريات شيخ صدوق مربوط به تعداد روزهاى ماه رمضان است . ايشان در كتاب من لا يحضره الفقيه بعد از نقل رواياتى مىفرمايد : لذا شهر مبارك رمضان براى هميشه سى روز است . درحالىكه روايات ديگرى هم داريم ، از خاصه و در جوامع روايى عامّه كه بعضى از صحابهء پيغمبر فرمودند : ما در زمان رسول اللّه ، ماه‌هاى 29 روزى بيش از ماه‌هاى 30 روزى روزه گرفتيم . آن‌وقت جناب صدوق چند روايت نقل مىكند كه حضرت شيخ الطايفه طوسى در تهذيب و استبصار نظر ايشان را رد مىكند . ما فرمايشات هر دو را در درس هفتاد و پنجم كتاب دروس معرفة الوقت و القبلة آورده‌ايم . اينكه شيخ صدوق ( ره ) فرموده هميشه ماه رمضان 30 روز است و رواياتى نيز در تأييد آن آورده . اشاره به يك نكته علمى دارد كه متأسفانه حضرت شيخ طوسى هم در تهذيب و استبصار اين را نياورده است و بدان اشارتى نفرموده است . جناب استاد ما مرحوم علّامه شعرانى فرمودند كه اين روايات درست است ، اما بايد بين هلال و ماه اصطلاحى نجومى و هلال و ماه واقعى سماوى تميز داده شود ، اين روايات ناظر به ماه نجومى است نه هلال سماوى ، چون كسانى كه اهل فن مىباشند و در علم هيئت ، رياضيات ، نجوم و زيجات واردند ، مىدانند كه رسم زيجات و ترتيب جداول آنها اين‌طور است : محرم ، صفر ، ربيع الأول ، ربيع الثانى ، همينطور تا آخر ، ماه‌هاى فرد ، تمام است ( 30 روز ) و ماه‌هاى زوج ، ناقص است ( 29 روز ) و اين ترتيب مربوط به هلال خارجى نيست بلكه مربوط به يك روش و نظام رياضى و محاسبه‌اى است كه بايد ماهها را در جداول ازياج تنظيم كنند ، بعد مستخرج در وقت استخراج ، از اين تنظيم شده ( تعديلات ) را كه در علم هيئت و زيجات ، بحثش هست ، و كسور ، كبيسه و . . . را حساب مىكند ، بعد از اينها منتقل مىشود به هلال خارجى . پس ماه زيج مقدمه‌اى است براى يافتن هلال خارج نه اينكه خودش ملاك باشد . اصطلاح زيج را غربيها لاتابل و در زبان عربى جدول گويند . اين‌كه مرحوم